شمس الدين حافظ
18
ديوان حافظ ( انتشارات زوار ) ( فارسى )
كسى مثل او را نديده باشد به حدس و قياس تصوّرى از درجهء احاطهء فوقالعادهء يك نفر به جميع فروع و مسائل يك علمى نمىتواند بكند . از ميان اينهمه علوم متداوله نمىدانم به چه سبب از همان ابتداى امر شوقى شديد به ادبيات عرب گريبانگير من شد تا اكثر ايّام صبى و شباب در شعب مختلفهء اين فن بخصوص نحو ، صرف گرديد و عمر گرانمايه در اشتغال به اسم و فعل و حرف گذشت و اكنون كه تأمل ايام گذشته مىكنم و بر عمر تلف كرده تأسف مىخورم باز يكى از بهترين تفريحات من مطالعهء شرح رضى و مغنى اللّبيب است كه براى من احلى من وصل الحبيب است ! العادة كالطبيعة الثانية . از جملهء بزرگوارانى كه از انفاس قدسيهء ايشان بدون تدريس و تدرس كتب رسمى به قدر استعداد خود كسب فيوضات نمودم . مرحوم حاجى شيخ هادى نجمآبادى « 6 » قدّس سرّه است . قريب دو سه سال هر روز مقارن غروب آفتاب تا يكى دو از شب رفته با يكى از رفقا به مجلس محاضرهء مخصوص ايشان كه در بيرونى منزلشان در حسنآباد در روى ريگ و زمين بىفرش منعقد مىشد حاضر مىشدم و از مفاوضات كثير البركات آن وجود مقدس و اجلهء اصحاب و تلامذهء ايشان مستفيض مىگرديدم . سادگى اطوار و حركات و سكنات آن بزرگوار و آزادى خيالشان به تمام معنى كلمه و خدمتى كه در بيدارى اذهان و ؟ ؟ ؟ حجب موهومات و باز كردن چشمها و گوشهاى طبقات منوّر الفكر و عناصر مستعدهء ايران در آن دوره كردهاند ، و غرابت اوضاع مجالس ايشان و حضور اغلب ارباب مذاهب مختلفه و ملل متنوعه از مسلمان و يهود و غيره هم در آن مجالس و مباحثات آنها در انواع مسائل مذهبى و غيره در حضور ايشان در كمال آزادى ، طنز و استهزا نسبت به موهومات كه بر وجنات بيان و فلتات « 7 » لسان ايشان و عموم اصحاب و تلامذهء ايشان لايح بود ، و اطاعت و احترام فوقالعاده كه اصحاب آن بزرگوار نسبت به ايشان اظهار مىنمودند چنان كه تقريبا حركتى و تبسّمى در حضور ايشان از آنها صادر نمىشد همهء اين امور از غرايب وقايع عصر اخير و مشهور بين الجمهور است . براى شرح حالات آن مرحوم يك كتاب مىتوان نوشت ازين جملهء معترضه بگذريم . ديگر از اساتيدى كه از افادات ايشان بىنهايت مستفيد شدهام بقيّة الفضلاء ، خاتمة الادباء آقاى سيد احمد اديب پيشاورى مدّ اللّه فى عمره است . چندين سال همهساله
--> ( 6 ) . در اوايل سلطنت مظفر الدين شاه گويا بعد از سنهء 1320 در طهران وفات يافت . ( 7 ) . جمع فلتت : لغزشها و خطاها .